Leo Blokhuis: “Kun je een liedje los zien van zijn verknipte maker?”

Nieuws

Je kon er op wachten. Na de film- en theaterwereld komen nu ook in de muziek de slechte verhalen boven. Muzikanten die hun sterrenstatus misbruiken om vrouwen of, nog erger, kinderen de slaapkamer in te krijgen. Waar staat de fan, vraagt Leo Blokhuis zich af nu het rumoer rondom Michael Jackson (Leaving Neverland) en R. Kelly (rechtszaak) hun hoogtepunt bereiken. Kun je nog genieten van hun liedjes? Je kunt de kwestie misschien makkelijk naast je neer leggen als het gaat om een obscure Noorse deathmetalzanger, maar als de King of Pop postuum opnieuw in het beklaagdenbankje belandt, wordt de vraag prangend.

Begin maart plaatste ik deze vraag op Facebook en kreeg binnen een dag vijfhonderd reacties. De teneur: als je al fan bent van een artiest, verandert er weinig, hoewel sommigen ervaren dat de glans van de muziek af is. “Michael Jackson blijf ik sowieso draaien, want het is goeie muziek”, zegt de een. “Er zijn te veel mooie herinneringen aan zijn muziek, je gooit anders ook je jeugd weg”, zegt een ander. Een derde vertelt dat ze zichzelf betrapte mee te zingen met een liedje van Michael in de supermarkt en zich schaamde toen ze dat doorhad. De vraag die hier achter ligt is natuurlijk: kun je het kunstwerk los zien van de maker?

Een interessante factor in deze kwestie is dat hoe dierbaarder de muziek van een artiest is, hoe groter de vergevingsgezindheid lijkt te zijn. Het is vrij makkelijk om een vierkante mening over Ike Turner te hebben als je geen enkel liedje van hem kunt neuriën. Hij sloeg zijn vrouw Tina, waarvan je de liedjes koestert en op de hits die de twee samen hadden, hoor je hem alleen een beetje ‘Rolling, rolling on the river” brommen. Zijn volstrekt verwerpelijke gewelddadigheid vindt misschien wel een bron in zijn jeugd die werd gekleurd door raciale razernij (hij zag als kind hoe een blanke menigte zijn vader doodsloeg) en misbruik (hij werd als kind jarenlang door een vrouw van middelbare leeftijd seksueel misbruikt). Maar dat soort achtergrondchecks doe je alleen bij een artiest waar je onbekommerd naar wilt blijven luisteren.

In het geval van Michael Jackson zou je op z’n minst kunnen zeggen dat het vreemd is dat hij slaapfeestjes hield met minderjarigen. Dat is eufemistisch gezegd onhandig, je zou dat gedrag van geen enkele volwassen accepteren. Maar, zullen de fans zeggen, Michael heeft zich nooit als kind mogen gedragen: hij moest als klein ventje werken, hij is beroofd van zijn kindertijd, heeft vrijwel zijn hele leven in de schijnwerpers gestaan en al zijn daden lagen en liggen onder een vergrootglas. Uiteindelijk is het leven niet zo simpel als een indeling tussen goed volk en klootzakken. De werkelijkheid is altijd genuanceerder, maar nuances verdwijnen als je je mening baseert op smaak, een tweet en een Facebookbericht.

Vieze smaak
De toekomst moet nog uitwijzen hoe de kwesties zich ontwikkelen rond Ryan Adams, die door meerdere vrouwen werd beschuldigd van seksueel machtsmisbruik. Juist bij singer-songwriters heb ik het lastig met de berichten. Meer dan bij grote commerciële producties die met veel mensen gefabriceerd worden, veronderstel je bij hen een sterke persoonlijke band met de tekst. Ik weet wel dat zij niet per se hun dagboek op muziek zetten, maar voor je gevoel gaat het wel die kant op. En in je hoofd wil je graag dat de persoon en de muziek daarin samenvallen.

Tegelijk weet ik dat juist die persoonlijke liedjes zo heel erg kunnen losstaan van de maker. Veel koppels hebben samen ‘hun liedje’: je hebt er elkaar op ontmoet, op gedanst, voor het eerst op gezoend, dat soort werk. Je weet dat het onzin is, dat de artiest het liedje niet voor jou heeft geschreven, dat hij geen enkel idee heeft wie je bent. Tegelijk ervaar je het als jouw liedje. En dat is nou precies de kracht van muziek. Zelfs als je hoofd zegt ‘het is niet zo’, zegt je gevoel het tegenovergestelde. En op je goede dagen wint je gevoel. Ik heb het er vaak over met artiesten. Ze erkennen allemaal meteen: zodra je een liedje uitbrengt, is het niet meer van jou. Dan krijgt het een eigen leven.

“Mijn kind zingt de hele dag I Believe I Can Fly van R. Kelly en ik wil het haar niet afnemen”, schrijft een moeder bij mijn Facebookbericht. En ze heeft gelijk. De zuiverste vorm van het beoordelen van muziek is wat het met jou doet. En dat is volstrekt persoonlijk. Word je kwaad, krijg je er een vieze smaak van in de mond of roept het agressie op, dat is het allemaal niet waard. Maar waar muziek kracht, troost, moed, bezieling en ontspanning geeft, alles waarom je naar muziek luistert, daar blijf je luisteren. Dat is de universele kracht van muziek. Die kan zelfs een verknipte maker je niet afnemen.

In de volgende Soundz schrijft Leo Blokhuis uitgebreid over zedenzaken en andere misstanden in de pophistorie.